Verzilting als kans

Stichting Zilt Perspectief verricht op Texel en in het Friese Zurich onderzoek naar de kansen voor teelt en verwerking van gewassen op zilte landbouwgrond rond de Wadden. Het project kreeg ruim twee miljoen euro subsidie uit het Waddenfonds. Ook de provincies Friesland en Noord-Holland dragen bij. Het is een uniek samenwerkingsverband tussen praktijkmensen en wetenschappers, met korte lijnen tussen beide disciplines. Kennisoverdracht staat daarbij voorop, onder meer via themadagen en een Educatiecentrum voor Klimaat en Zilt Perspectief op Texel. In de Texelse Proeftuin kunnen belangstellenden in het juiste seizoen zilte planten zien groeien en waar mogelijk ook proeven.

Agrarisch cultuurlandschap behouden

Binnen het project Zilt Perspectief zien we zilte teelt als een belangrijk middel om het mooie evenwicht in de Waddenregio tussen agrarisch cultuurlandschap en natuur te kunnen bewaren. De huidige agrarische functies in cultuurlandschap worden op termijn bedreigd door de toenemende verzilting. Als agrarisch cultuurlandschap verdwijnt, verdwijnt daarmee ook de veelgeroemde landschappelijke diversiteit en afwisseling. Zilte teelt maakt het mogelijk dat deze gronden hun economische functie behouden en biedt kansen voor specifieke streekproducten. En daarmee voor versterking van de toeristische aantrekkelijkheid van het Waddengebied. Vandaar ook de steun vanuit het Waddenfonds.

Kansen voor de landbouw

In het rapport van de Commissie Veerman (Samen werken met water. Bevindingen van de Deltacommissie 2008) wordt duidelijk geschetst dat klimaatopwarming voor Nederland verstrekkende gevolgen zal hebben. Door klimaatopwarming treedt direct verdroging en verzilting op, effecten die nog versterkt worden door zilte kwel door zeespiegelstijging, met name in de kustgebieden.

 


De getijdengebieden van Nederland van 800 na Chr. (links), de laaggelegen polders die vanaf 1300 na Chr. zijn ingepolderd (midden) en de huidige verzilting van Nederland (rechts; legenda in mg Cl/l). Duidelijk is dat de verzilting samenhangt met de vormingsgeschiedenis van Nederland, met name met de voormalige getijdengebieden en laaggelegen polders (Velstra en Ter Voorde, 2009)

 

De verzilting zal de komende honderd jaar onomkeerbaar toenemen en aangezien het tegengaan (mitigatie) zeer grote hoeveelheden zoetwater vergt, is aanpassing (adaptatie) aan verzilting niet alleen een gewenste maar ook een duurzame strategie. Door gebruik te maken van zouttolerante planten (optimale groei tot 20% zeewater) en halofyten (zoutplanten die bij 50-100% zeewater nog goed groeien), kunnen we verzilting dus zien als een kans, in plaats van een probleem dat je moet bestrijden.

Mensen bewust maken

Met het project Zilt Perspectief willen we daarom al in een vroeg stadium kijken naar de gevolgen van verzilting en de mogelijkheden voor de landbouwsector om zich daaraan aan te passen. En wel op zo'n manier dat het kenmerkende landschap van de Wadden in het algemeen en Texel in het bijzonder zoveel mogelijk in stand wordt gehouden. Interviews op Texel laten zien dat velen op het eiland – Texelaars en toeristen – zich nog nauwelijks bewust zijn van de gevolgen van klimaatverandering en in het bijzonder de verzilting. Met dit project willen we mensen meer bewust maken van die gevolgen van klimaatverandering voor Texel, in het bijzonder de gevolgen van verzilting en de mogelijkheden die er zijn voor een andere teelt. Dat doen we onder meer via een – letterlijke – proeftuin en een educatiecentrum.

 

In dit project grijpen we het probleem van de toenemende verzilting van landbouwgronden in het Waddengebied aan voor een transitie naar nieuwe duurzame vormen van landbouw. Nieuwe zilte landbouw schept veel kansen, kansen die de Wadden tot koploper op dit gebied zouden kunnen maken, mét behoud van het landschappelijke beeld. Schaarser wordend zoet water blijft dan ook beschikbaar voor andere toepassingen. De Wadden kunnen een regio blijven met agrarische activiteiten die passen bij het karakteristieke landschap.